روحم به گل نشسته ، برایم

دعا کنید.

فرهنگ رامیتوان پاسخی به محیط وشرایط آن تعریف نمود.طبق این تعریف ابزارمادی ووجوه معنوی فرهنگ درپاسخ به نیازهای ناشی ازشرایط محیطی به وجودمی آید.شرایطی محیطی که مسئله هسته ای یران درآن مطرح شدوجوه طبیعی وتبلیغاتی راشامل میشد.مسئله حساس کمبودوفناپذیری منابع سوختی فسیلی،جمعیت روبه تزایدونیازمبرم به پیشرفتهای علمی_تکنولوژیک که ریشه درتفکر مدرنیته داشت و... رامیتوان جزءوجوه طبیعی ومسائل مطرح شده درباب هویت ملی-مذهبی،داشتن پیشینیاني متمدن وپیشتاز علم وهنر،افزودن افتخارات،اقتدارکشوری مسلمان درعرصه جهانی و...را وجوه تبلیغاتی این امر دانست .

به اين ترتيب نیازبه داشتن امکانات وفنآوری اتمی شکل گرفته بود و مقدمات آن دردو حوزه سیاست و اقتصاد آماده شد و حوزه فرهنگ رسمی پشتیبان آن گردید ...

تا به دکان وخانه اندر گروی          هرگز ای خام آدم نشوی

برو اندر جهان تفرج کن               پیش از آن روز کز جهان بروی

(سعدی شیرازی)

توریسم مذهبی فعالیتی است که افراد گردشگر (با تعریف ویژه جهانگردی که در پست قبلی ذکر شد )طی آن از اماکن مقدس مذهبی نظیر زیارتگاه ها ،مقابر ،امام زاده ها و... بازدید می کنند . توریسم مذهبی متشکل از دو دسته گردشگر است . دسته اول کسانی که از اماکن مقدس در دین خود بازدید می کنند ،فعالیت های این دسته اعمال خاص مذهبی را نیز علاوه بر سایر فعالیت های توریستی در بر می گیرد .و دسته دوم گردشگرانی هستند که از اماکن مقدس سایر ادیان دیدن می نمایند .

مذهب و معنویت از گذشته تا کنون از مهمترین انگیزه ها برای سفرند ،سفرهای مذهبی تحت عنوان "زیارت " قدمتی به تاریخ ادیان دارد. در دوران باستان و یونان قدیم بیشترین مسافران را زائرانی تشکیل می دادند که در قالب دسته های بزرگ به زیارت اماکن مقدسه می رفتند.هدف اصلی بسیاری از این زائران ارتباط برقرار کردن با افراد ،مکانها و وقایع مقدس بوده وهست. سفرهای مذهبی چه در قالب زیارت و چه در قالب دیدن ار اماکن مقدس سایر ادیان کارکردهای مختلفی در حوزه های فرهنگی ،اقتصادی ،اجتماعی و... به دنبال دارد .

یکی از این کارکرد ها در حوزه ارتباطی و بالطبع فرهنگی است. در این سفرها می توان شاهد چندین نوع ارتباط انسانی بود که هر یک به نوبه خود می تواند در ایجاد تغییرات فردی و جمعی موثر واقع شود .

1- ارتباط فرد با خود که منجر به شناخت بیشتر از خود می شود .

2- ارتباط روحانی فرد با خداوند وافراد مقدس که کارکردهای روحی ومعنوی خاص خود را دارد .

3- ارتباط فرد با گروه همکیش خود که منجر به افزایش تعاملات میان امتی شده ،انسجام بخش و تقویت کننده عقاید دینی می باشد و....

4- ارتباط فرد با گروه غیر همکیش خود (در دیدن از اماکن مقدس سایرادیان )که می تواند به شناخت عقاید ،باورها و هنجارهای سایر ادیان منجر شده و نوعی تعامل بین دینی ایجاد کند ،در تعصبات باوری تغییر ایجاد کرده آنها را کاهش یا افزایش دهد و...

5- و در نهایت ارتباط با گذشتگان به خصوص در سفرهای زیارتی که به تقویت سنتها و هنجارهای دینی ومذهبی می تواند منجر شود .این نوع از ارتباط به خصوص در میان شیعیان از طریق ادعیه و زیارت نامه ها شکل می گیرد . در این مواریث به جا مانده از نیاکان اعتقادات ،باورها و باید ها و نباید های دینی ذکر شده است که از طریق تکرار مکرر از یک سو به تقویت روحیه دینی فرد می پردازند و از سوئی دیگر نوعی ارتباط میان فرهنگ قدیم وجدید ایجاد می نمایند.

تاثیر این ادعیه و زیارت نامه ها در سفرهای مذهبی به ختاطر قرار گرفتن در فضا مکان معنوی دو چندان شده و رشته ای نامرئی اما محکم میان امروزیان و نیاکانشان ایجاد می کند . پیوند فرد با گذشته خود جایگاه محمی در جهان هستی برای او ایجاد نموده و به نوعی هویت ساز است .

البته این هویت سازی تنها به ارتباط با گذشته مربوط نمی شود و تمامی انواع ارتباط در سفرهای مذهبی ومعنوی در شکل گیری و تقویت هویت نقش دارند .

توریسم مذهبی علاوه بر این کارکرد فرهنگی کارکرد های اقتصادی ،اجتماعی و فرهنگی دیگر نیز دارند .این شکل توریسم حتی می تواند کارکرد های سیاسی برای کشورهای هم دین نیز داشته باشد و روابط بین دولی را نیزتحت تاثیر قراردهد.( مانند آنچه در روابط ایران وعراق برسرمسائل توریسم مذهبی رخ می دهدهمچون تامین امنیت زوارو...).

با وجود این کارکردها تحقیقات انجام شده در حوزه توریسم مذهبی و کارکرد های آن بسیار معدود و یا غیر قابل دسترس است. در این حوزه آنچه بیشتر مورد توجه قرار گرفته است مباحث اقتصادی توریسم آن هم به طور عام می باشد.

یکی از تحقیقاتی که به طور خاص به بحث توریسم مذهبی و تاثیرات آن پرداخته کاری است با عنوان :

"Haiti Appeared At My Church":

Faith-Based Organizations,

Transnational Activism, And Tourism

In Sustainable Development

Jill DeTemple

Department of Religious Studies

Southern Methodist University

که به مسئله توریسم مذهبی وتاثیر آن درتوسعه می پردازد و نقش مبلغان مذهبی و گروه های زنانه گردشگر مذهبی را در تغییرات فرهنگی و عقیدتی در جزیره هائیتی مورد بررسی قرار می دهد.

در کشور ما ایران نیز با توجه به پتانسیل قوی گردشگری مذهبی آن، اهمیت دادن به اینگونه بررسی ها و تحقیقات می تواند در بالا بردن کیفیت و میزان استفاده و بهره وری از این امکان بالقوه موثر واقع شود .یکی از حوزه هایی که در ایران می توان از این پتانسیل در آن استفاده بهینه نمود حوزه ی تعاملات میان دینی و درون دینی است است. چرا که ایران از زمانهای دور مهد ادیان و مذاهب گوناگون بوده و می تواند گردشگران زیادی را از ادیان مختلف جذب نماید و از این طریق نه تنها مجمع ادیان مختلف شود بلکه فرهنگ گفتگوی بین دینی و درون دینی را نیزتقویت نماید .

 سازمان جهاني جهانگردي (W.T.O ) جهانگردي را چنین تعریف نموده است : جهانگردی عبارت است از مجموعه فعاليت‌هاي افرادي كه به مكان‌هايي خارج از محل زندگي و كار خود و به قصد تفريح، استراحت و انجام امور ديگر مسافرت مي‌كنند و بيش از يكسال متوالي در آن مكانها نمي‌مانند . توريسم كارهايي است كه فرد در مسافرت و در مكاني خارج از محيط عادي خود انجام مي‌دهد، اين مسافرت بيش از يك سال طول نمي‌كشد و هدف آن تفريح، تجارت يا فعاليت‌هاي ديگر است .جهانگرد يا گردشگر، ديدار كننده يك شبه(Tourist) كسي است كه دست كم يك شب در يك اقامتگاه عمومي‌يا خصوصي در مسير مورد بازديد به سر برد .

در ایام قدیم نیزفعالیت جهانگردی وجود داشته است اما چیزی متفاوت از توریسم امروزی .

سه نوع مسافرت در گذشته وجود داشته : زوارها(tripper) که مربوط به طبقه پايين بوده،.سياحان (tourist) که متعلق به طبقه متوسط و سفر اريستوكراتيك (traveler) که به سفرهای طبقه بالا گفته می شده است.

اما توریسم با تعریفی که ذکر شد مریوط یه دنیای مدرن است . وامروزه به یک صنعت عظیم تبدیل شده است که ابعاد مختلفی از اقتصاد ، سیاست وفرهنگ راشامل می شود.در حوزه فرهنگ می توان گردشگری را نوعی از ارتباط بین فرهنگی در نظر گرفت که فرهنگ مبدا و مقصد گردشگر را دستخوش تغییراتی هر چند اندک می نماید.

مک کانل (جامعه شناس ) معتقد است توریسم در دنیای مدرن به این علت  شکل گرفت که مردم در دنياي جديد فكر مي كنند تحت تسلط بوركراسي و سازمانهاي پيچيده زندگي شان كم عمق و سطحي شده و سنديت Authenticity ندارد ، مردم تنها مانده اند ، لذا مي روند تا دنبال واقعيت ها بگردند ، دنبال حس واقعيت دزديده شده از خود هستند ، لذا مي روند آن را در جاي ديگر جستجو كنند.

 او معتقداست چشم توريست به دنبال قدمت و تاريخ است. مك كانل مي گويد توريست به مثابه فراري از زمان و مكان يا فرار به تاريخ است. بنابر اين سنت ها نقش مهمي براي توريست دارد. (1)

سنتها و تاریخ نیز در شهر های کوچک یافت می شوند،جایی که فرهنگ بومی و محلی آن بکراست. گردشگران نیز به دنبال یافتن این سنتها وارد زندگی بومیان شده و سعی در تجربه نوع زندگی آنها می کنند،از غذا های آنها را می خورند ،پوشاک آنها را می پو شند تفریحات آنها راانجام می دهند و... . بدین ترتیب نوعی همزیستی بین دو فرهنگ به وجود می آید، فرهنگ گردشگر و فرهنگ بومیان منطقه سیاحتی .و این همزیستی منجر به یکسری تبادلات فرهنگی می شود که خود می تواند هر دو فرهنگ را تحت تاثیر قرار دهد .

روح الله نصرتی تاثیرات توریسم بر فرهنگ را از جنیه های مثبت ومنفی آن مورد بررسی قرار داده که در زیر تعدادی از آنها آورده می شود .

1- گردشگري مي‏تواند موجب گسترش تبادلات فرهنگي گردشگران و افراد بومي شده و همچنين به اقدام و درك عميق‏تر سيستم‏ها و سنت‏هاي ارزشي متقابل منجر گردد.

2- گردشگري از ديد جامعه‏شناسي و روان شناسي اجتماعي سبب رشد شخصيت و شكوفائي استعدادها و ارتقاء سطح دانش و معرفت افراد مي‏گردد و انسان‏ها را ياري مي‏دهد تا با شناخت تنوع و فرهنگ‏ها، ارزش‏ها و سنن ملي اقوام گوناگون بر خود محوري فائق آيند.

3- گردشگري باعث توسعه روابط فكري، فرهنگي، هنري و اجتماعي بين افراد كشورهاي صادركننده گردشگر و افراد پذيرايي گردشگر مي‏شود. 

4- گردشگري باعث گسترش مبادلات و همكاري بين‏الملي و تقويت همبستگي ميان مردم جهان و شناخت مردم از فرهنگ و تمدن كشورهاي ديگر مي‏گردد.

5- گردشگري انگيزه حفظ آثار باستاني را تقويت مي‏كند و موجب مي‏شود تا براي جلب نظر جهانگردان كوشش‏هاي جدي‏تري در زمينه حفاظت از آثار تاريخي به عمل آيد.

6- با توسعه گردشگري هنرهاي سنتي نضج گرفته و رشد مي‏يابند و‏اداب و رسوم باستاني احياء مي‏گردد.

7- گردشگري باعث احياء هويت فرهنگي و احساس غرور ملي مي‏گردد، زماني كه ساكنان بومي علاقه و اشتياق گردشگران را نسبت به فرهنگ و سنت‏هاي خود مشاهده مي‏كنند با احساس غرور و هويت فرهنگي، خود را بيش از پيش درمي‏يابند.

8- گردشگري موجب تشديد علاقه به حيات زبان محلي و كاربرد بيشتر اين زبان مي‏شود.

9- گردشگري باعث نرم شدن موضع مردم ساكنان شهر يا كشور ميزبان براي پذيرفتن و يادگيري زبان‏هاي ديگر به منظور برقراري ارتباط بيشتر با گردشگران مي‏شود.

10- گردشگري فرهنگي احترام به جامعه محلي را بيشتر نموده و فرصت‏هاي لازم براي درك و شناخت بيشتر و برقراري ارتباط با مردم محلي را در زمينه‏هاي گوناگون بهبود مي‏بخشد.

11- گردشگري باعث تجديد و ايجاد تحول و نوسازي در فرهنگ محلي مي‏گردد.

از تاثیرات منفی گردشگری بر فرهنگ نیز می توان به موارد زیر اشاره نمود: 

1- بيان و انتقال بد فرهنگ و آداب و رسوم منطقه بازديد شده توسط جهانگردان به مردم خود.

2- افزايش كم سابقه بيماري‏هاي غيرمعمول در كشورهاي جهانگردپذير.

3- به جا ماندن فرهنگ گردشگران، عادات و آداب خاصي كه بر مردم ميزبان اثر مي‏گذارد. نحوه لباس پوشيدن، رفتار، چگونگي غذا خوردن و معاشرت كردن به تدريج الگوهاي جديدي را در كشور ميزبان شكل مي‏دهد كه ممكن است منجر به تعارض فرهنگي گردد .

4- تغيير نحوه زندگي افراد بومي كشور ميزبان

5- تفاوت بين سطح درآمد بوميان بر گردشگران به بروز اثرات نمايشي منجر گردد. تا جائي كه بوميان تمايل دارند. مثل گردشگران لوكس باشند. اين مورد در مواقعي بيشتر بروز مي‏يابد كه بوميان پي ببرند كه گردشگران سطح درامد بالاتري از آنها دارند.(2)

با توجه به موارد ذکر شده و با در نظر گرفتن اینکه کشور ما ایران دارای توان های بالقوه زیادی برای جذب گردشگران است  آنچه در حوزه این صنعت فرهنگی لازم می آید نوعی سیاست گذاری فرهنگی دو جانبه  است که بومیان و افراد محلی را مد نظر قرار داده و هم گردشگر ونیازهای او را شناخته باشد واین امرامکان پذیر نیست مگر با سرمایه گذاری در حوزه تحقیقاتی  برای ایجاد این شناخت .

در این راستا کتاب توریسم فرهنگی در دنیای درحال تغیر معرفی می گردد .

Cultural Tourism in a Changing World: Politics, Participation And (Re)

presentation

By Melanie (EDT) Smith, Mike (EDT) Robinson

Published 2006
Channel View Publications

دراین کتاب سیاست های کلیدی و مباحث اجتماعی در حوزه توریسم فرهنگی مورد  بحث قرار گرفته است.

کتاب در 4 بخش با عناوین: سیاست ها و سیاست فرهنگی – مشارکت اجتماعی و توانمند سازی – کالاسازی و اعتبار -  وتفسیر   تنظیم شده است.

همچنین یک سری مثال های بین المللی از کشور های مختلف در مورد فعالیت های فرهنگی ،اجتماعی و... که به توانا سازی هر چه بیشتر صنعت توریسم در این کشود ها کمک نموده ، مورد تجزیه وتحیل قرارگرفته است .

منابع :

http://www.aa-saeidi.com -1

http://www.ksabz.net -2

  در هزاره ما جهانی سازی روابط میان فرهنگها را بطور مهیج وگیج کننده ای دگرگون نموده است .افزایش تغییرات تکنولوژیکی میان ارتباطات دور و تعاملات انسانی فرصتها ومسائل پیچیده اخلاقی ،فرهنگی وسیاسی را به وجود آورده است .تغییرات اجتماعی،اختلافات فرهنگی ،هویت، تنوع ونظم جهانی و... در این فرایند ارتباط جهانی نیاز به چشم انداز ونظام جدیدی از تبیین را مطالبه می کند ...

بدین منظور   انجمن چینی وانجمن بین مللی مطالعات میان فرهنگی دانشگاه ترینیتی تگزاس (CAFIC and IAICS) دوازدهمین همایش بین المللی خود را با عنوان:

Harmony, Diversity and Intercultural Communication

 در تاریخ  22تا 24 ژوئن 2007 به دو زبان چینی و انگلیسی برگزار می کنند. مهلت ارائه مقالات تا 20 مارس  می باشد .

 برخی از موضوعات پیشنهادی این همایش عبارتند از :

تبلیغات

سازگاری میان فرهنگی

ارتباطات تجاری میان فرهنگها

رویکردهائی به مطالعه ارتباطات میان فرهنگی

ارتباطات گروهی / سازمانی میان فرهنگی و...

اطلاعات بیشتر مربوط به شرایط و ضوابط شرکت در همایش را در آدرس زیر جستجو کنید :

http://www.trinity.edu/org/ics/Harbin-conference-07.html

همچنین 11 همایش پیشین این انجمن را که در سالهای گذشته و با همکاری کشور های مختلف برگزار شده است را می توانید با کلیک روی این آدرس ببنید.

http://www.trinity.edu/org/ics/Int-%20Confs/Int-Conf.htm